سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
267
اساس الصرف (مشتمل بر امهات مسائل علم صرف) (فارسى)
اماله و اسباب آن اماله عبارتست از ميل دادن فتحه بكسره يعنى فتحه را طورى اداء كنند كه هيئت كسره به خود گيرد مانند قرائت مالك و عماد و امثال آن . البتّه بين حجازيّون و قبيله تميم در اين قاعده اختلافست : اهل حجاز آن را انكار و طائفه تميم بر آن اصرار دارند . سبب اماله طبق فرموده نجم الائمه ( ره ) سبب اماله يكى از امور ذيل است : 1 - آنكه قصد اين باشد تلفّظ بفتحه را مناسب با كسره ماقبلش قرار دهيم مانند فتحه ميم در عماد نسبت بكسره عين . 2 - آنكه قصد مناسب قرار دادن فتحه با كسره ما بعدش باشد نظير فتحه عين در عالم نسبت به كسره لام . 3 - آنكه مقصود مناسب قرار دادن فتحه با ياء قبلش باشد همچون فتحه باء در شيبان نسبت به ياء قبلش . 4 - منظور مناسب قرار دادن فتحه با الف منقلب از مكسور باشد مانند فتحه در خاف نسبت به الف آن . برخى از احكام اماله 1 - گاهى حرف ماقبل هاء تانيث در وقف را اماله مىكنند و آن يا حسن است همچون اماله ميم در رحمه و يا قبيح نظير اماله راء در كدره . 2 - حروف به لحاظ غير متصرّف بودنشان قابل اماله نيستند مگر بعنوان اسمى استعمال شوند كه در اين صورت اگر اسباب آن فراهم باشد همچون اسماء اماله ميشوند . 3 - فتحه قبل از راء مكسوره را چه بسا اماله مىكند مشروط باينكه